W niezwykłej scenerii ogrodów w Wersalu w okresie panowania Ludwika XIV odbywało się wiele spektakli teatralnych i tanecznych, również z udziałem samego Króla Słońce. Ludwik XIV był utalentowanym tancerzem i wykorzystywał balet do tworzenia własnego wizerunku, jednocześnie podnosząc rangę tej sztuki.

Król Tancerz

Już jako czternastolatek, podczas karnawału w 1653 roku, Ludwik wystąpił w przedstawieniu „Ballet de nuit” (Balet nocy) aż w sześciu rolach. Jedną z nich była rola Króla Słońce, od której pochodził jego przydomek. Przedstawienie w kilku częściach trwało łącznie 13 godzin. Spektakl olśniewał scenografią, kostiumami i efektami specjalnymi, takimi jak powóz Księżyca, zaprzężony w sowę, który sprawiał wrażenie unoszącego się na niebie. Przybycie Króla Słońce w złotym, błyszczącym kostiumie i koronie ze strusich piór było kulminacyjnym momentem.

Mistrzowie w otoczeniu króla

Choreografem był Pierre Beauchamps, który później przez ponad 20 lat udzielał królowi lekcji tańca. Zasłynął nie tylko jako autor układów tanecznych do wielu baletów, lecz także twórca pięciu podstawowych pozycji baletowych. Do dziś uczy się ich każde dziecko na pierwszych lekcjach baletu i stanowią podstawę klasycznej techniki baletowej. Z kolei kompozytorem muzyki do spektaklu był Jean-Baptiste Lully, który później stał się nadwornym kompozytorem Króla-Słońce. Przez 30 lat komponował muzykę do przedstawień baletowych teatralnych i operowych, współpracował przy tworzeniu spektakli między innymi z Molierem. Napisał też ponad 90 menuetów. Taniec ten narodził się właśnie na dworze Króla Słońce i przez kolejne półtora wieku był najważniejszym z tańców i popularną formą muzyczną. Rolę króla tańców odebrał mu dopiero walc w XIX wieku.

Wraz ze zmianami w wyglądzie fizycznym króla oraz umacnianiem jego pozycji politycznej zmieniały się role, w których występował. Chętnie wcielał się w greckiego boga Apollona. Ten związany ze sztuką, muzyką i pięknem bóg pojawia się również na wielu malowidłach i rzeźbach w pałacu i ogrodach wersalskich. Później, jako władca absolutny, Ludwik XIV odgrywał również rolę najpotężniejszego z bogów, Jowisza.

O tym, jak Król-Słońce kreował swój wizerunek, zatrudniając sztab specjalistów z różnych dziedzin – zarówno inżynierów i naukowców jak i ogrodników czy artystów – więcej w serii „Wersal. Pałac Króla Słońce” w grudniu na kanale Polsat Viasat History od poniedziałku 28 grudnia o 20:40.

Autorka tekstu: Maria Więckowska

Francuski monarcha Ludwik XIV, zwany Królem Słońce, projektując pałac i ogrody wersalskie otoczył się największymi specjalistami w Europie. Do ich zadań należało okiełznanie przyrody i stworzenie olśniewającego ogrodu w miejscu, którego naturalne warunki temu nie sprzyjały.

Bez widoków, bez wody?

Rezydencja w Wersalu powstała na terenie monotonnym, suchym i płaskim. Pamiętnikarz Saint-Simon dziwił się, że król porzucił piękny Paryż na rzecz „okolicy smutnej i niewdzięcznej, bez widoków, lasów, wody, ziemi (…) bez powietrza”. Główny architekt krajobrazu projektując ogród wykorzystał znajomość zasad optyki, aby mimo wszystko stworzyć interesującą perspektywę. Dzięki trikom optycznym, zastosowanym poprzez odpowiednie rozmieszczenie rzeźb, fontann i roślin, widok w głąb trzykilometrowego, płaskiego terenu nie wydawał się nużący i zachwycał harmonią.

Rzeka znajduje się prawie 10 km od pałacu. Jednak dzięki wysiłkom królewskich inżynierów doprowadzono z niej wodę do ogrodów wersalskich za pomocą systemu kanałów i skomplikowanej maszynerii. Wodę do licznych fontann pompowały młyny i końskie kieraty. Była to z jednej strony ogromna rozrzutność, z drugiej – impuls dla postępu myśli technicznej. Jej wielkim osiągnięciem była monumentalna Machine de Marly, pompująca codziennie trzy miliony litów wody z Sekwany za pomocą mechanizmu zasilanego przez potężne koła, każde o średnicy 10 metrów. Liczba kół nie była przypadkowa – było ich 14, co miało symbolizować władzę Ludwika XIV.

Królewski warzywnik

Utalentowani specjaliści zaangażowani byli nie tylko po to, by stworzyć oszałamiające efekty wizualne i olśniewać potęgą królewską, lecz także w bardziej przyziemnych kwestiach. Przy pałacu istniał ogród warzywny, zaopatrujący królewski stół. Ogrodnicy królewscy potrafili, co było w XVII wieku dość niezwykłe, wydłużyć okres wegetacji roślin. Sprawiali, że szparagi dojrzewały w styczniu, a truskawki w marcu. Król był szczególnie wielkim amatorem fig. Dlatego w specjalnej oranżerii stworzono warunki, dzięki którym świeże figi mogły pojawiać się w pałacowej kuchni przez siedem miesięcy – od maja do listopada.

Więcej o sekretach wersalskich ogrodów opowiedzą w grudniu znawcy królewskiej rezydencji w serii „Wersal. Pałac Króla Słońce” na kanale Polsat Viasat History od poniedziałku 28 grudnia o 20:40.

Autorka tekstu: Maria Więckowska

Pierwsze słowa brzmią jak memento:

„Człowiek, który naginał i wypaczał historię. ALE NIE BYŁ SAM”.

Zdanie to jest kluczem do nowego, wciągającego serialu dokumentalnego „Naziści: korzenie zła”. Premiera w poniedziałek 9 lutego o 21:00 na Polsat Viasat History; kolejne odcinki w poniedziałki o tej samej porze.

To nie jest kolejny dokument o II wojnie światowej. Opowiada historię ludzi, którzy stworzyli machinę zbrodni – sieć pochlebców, fanatyków, oportunistów i bezwzględnych technokratów – maszynę destrukcji, która umożliwiła Adolfowi Hitlerowi realizację jego wizji.

Zło nie istnieje w próżni.

Trzecia Rzesza miała trwać tysiąc lat. Przetrwała zaledwie dwanaście.

Jednak w tym krótkim czasie świat poniósł zniszczenia i straty w ludziach na niespotykaną dotąd skalę, a ludność cywilna stanowiła zdecydowaną większość ofiar. Miliony Żydów zostało zamordowanych w czasie Holokaustu.

Upadek reżimu w 1945 roku nie stanowił zakończenia – konsekwencje wojny, procesy i rozliczenia ciągną się od dziesięcioleci.

Serial dokumentalny „Naziści: korzenie zła” wraca do początków: do powojennych Niemiec, upokorzonych, zdewastowanych gospodarczo i pogrążonych w politycznym chaosie. Przenosi nas do zadymionych piwiarni Monachium, gdzie Adolf Hitler po raz pierwszy przemawiał do tłumów desperacko poszukujących sensu, porządku i nadziei.

To właśnie tam pojawili się jego pierwsi sojusznicy: Rudolf Hess, Alfred Rosenberg, Ernst Röhm i Hermann Göring – ludzie, którzy szybko zdali sobie sprawę, że ten nowy przywódca może być ich kluczem do władzy.

Jedna ideologia, wiele twarzy.

Zamiast opowiadać jedną historię, pierwsze 12 odcinków splata ze sobą wiele „nici zła”. Każdy odcinek koncentruje się na innej postaci z bliskiego otoczenia Hitlera, ale nie jest to seria biografii. Zamiast tego twórcy programu analizują, jak zróżnicowane osobowości stały się trybikami w jednej maszynie.

Poznajemy Ernsta Röhma, brutalnego dowódcę SA (Sturmabteilung), który jako jeden z niewielu zwracał się do Hitlera po imieniu – dopóki jego ambicja nie stała się zagrożeniem. Poznajemy również Rudolfa Hessa, bezkrytycznie lojalnego zastępcę Führera, którego tajemniczy lot do Wielkiej Brytanii zrodził pytania o fanatyzm, desperację i rozłamy w nazistowskiej elicie. Alfred Rosenberg, nazistowski ideolog, pokazuje, jak idee pozbawione empatii mogą stać się narzędziami masowych mordów, nawet gdy ich autor pozostaje w cieniu.

Propaganda, prawo i strach: filary systemu.

Serial ujawnia, że ​​nazizm był nie tylko brutalną dyktaturą – był o wiele bardziej złożony. To także świat słów, obrazów i kodeksów prawnych.

Joseph Goebbels, mistrz propagandy, uzbroił język, aby stworzyć alternatywną rzeczywistość dla milionów Niemców. Hans Frank, wykształcony prawnik i osobisty doradca Hitlera, wykorzystywał prawo jako narzędzie terroru, co przyniosło mu ponury przydomek „rzeźnik Polski”. Albert Speer, architekt i minister uzbrojenia, zbudował materialne podstawy wojny, a później próbował przekonać świat – i samego siebie – że „nic nie wie”.

Władza, która uwodzi i niszczy.

„W gabinetach Trzeciej Rzeszy władza i pozycja były wszystkim” – słyszymy w jednym odcinku.

Serial bezlitośnie obnaża, jak korytarze władzy ukształtowały postaci takie jak Martin Bormann, tajemniczy pośrednik reżimu, który kontrolował dostęp do Führera; oraz Hermann Göring, barokowy symbol nazistowskiego przepychu, otumaniony tytułami, przywilejami i luksusem, który stopniowo tracił realną kontrolę nad machiną wojenną, którą pomógł zbudować.

W finale poznajemy dwie postacie wojskowe: Karla Dönitza, nieoczekiwanego następcę Hitlera w schyłkowym okresie istnienia Rzeszy; oraz Wilhelma Keitela, posłusznego wykonawcę rozkazów, który do samego końca twierdził, że jest jedynie „lojalnym żołnierzem”.

Ale czy posłuszeństwo usprawiedliwia zbrodnię?

Ta seria opowiada historię w nowy sposób.

Twórca serialu, Andrew Wall, podkreśla, że ​​celem było przedstawienie sprawców jako istot ludzkich – nie mające na celu oczyszczenia ich z zarzutów, ale zrozumienie, jak zwykli urzędnicy, artyści, prawnicy i żołnierze stali się filarami barbarzyńskiego systemu.

Komentarze zapewniają znani historycy i badacze, w tym dr Lynette Nusbacher, dr Thomas Weber, dr Luke Daly-Groves, dr Robert Gerwarth i pisarz James Wyllie. Opierając się na nowych źródłach archiwalnych, ich spostrzeżenia wnoszą do serii świeże spojrzenie i naukową rzetelność.

To dopiero początek…

Pierwsza część serii to jedynie wstęp do jeszcze mroczniejszych historii. W kolejnej odsłonie widzowie poznają Heinricha Himmlera, architekta terroru SS; Reinharda Heydricha, jednego z głównych organizatorów Holokaustu; oraz Adolfa Eichmanna, biurokratę, który przekształcił administrację w narzędzie masowej zagłady.

W filmie pojawiają się również kobiety III Rzeszy – Leni Riefenstahl, Magda Goebbels i Eva Braun – ukazując, jak bliskość władzy i ideologii może negatywnie wpływać na życie prywatne i wybory moralne.

Dlaczego warto obejrzeć?

Twórcy podkreślają, że serial „Naziści: korzenie zła” nie powstał tylko po to, by uczyć historii. Jest to również ostrzeżenie. Adolf Hitler nie działał sam; jego zbrodnie były możliwe dzięki ludziom, którzy wspierali, uzasadniali i bezkrytycznie wdrażali jego wizję. Ich historie są kluczowe dla zrozumienia, jak powstaje systemowe zło. To nie tylko opowieść o przeszłości; to niewygodne przypomnienie, że te kwestie pozostają aktualne również dziś.

Premiera: poniedziałek, 9 lutego o 21:00

Kolejne odcinki: w każdy poniedziałek o 21:00

Polsat Viasat History

Aleksander Wielki jest jedną z najsłynniejszych postaci w historii, mimo że jego panowanie trwało zaledwie 12 lat. Ale cóż to było za 12 lat! W wieku dwudziestu kilku lat władca pokonał Imperium Perskie, został faraonem Egiptu i założył liczne miasta, które nazwał swoim imieniem. W styczniu Polsat Viasat History wyemituje dokument „Aleksander Wielki: legendarny zdobywca” – nową serię o jego życiu, widzianym oczami  najlepszego przyjaciela, Hefajstiona. Dzięki rekonstrukcjom scen, efektom komputerowym i ekscytującym znaleziskom z nowych wykopalisk, serial przedstawia intymny portret władcy. W naszym artykule ujawniamy kilka ciekawostek na jego temat, o których być może nie wiedzieliście.

1. Nigdy nie przegrał bitwy

Aleksander stoczył swoją pierwszą bitwę w wieku zaledwie 18 lat i przez kolejne 15 lat swojej działalności nie przegrał ani jednej bitwy – dlatego zasłużył na przydomek „Wielki”. Często był bliski porażki; zdarzały się bitwy, które skutkowały dużymi stratami a jego generałowie nie zawsze odnosili sukcesy. Jednak dzięki błyskotliwej taktyce, szybkiej mobilizacji wojsk i inteligentnemu wykorzystaniu falangi macedońskiej, zawsze udawało mu się pokonać przeciwników – w tym znakomite armie perskie. Strategie militarne opracowane przez Aleksandra są do dziś nauczane w akademiach.

2. Pachniał niezwykle pięknie

Według ówczesnych historyków, takich jak Plutarch i Arystoksenos, Aleksander miał nie tylko świeży oddech, ale jego skóra wydzielała przyjemny niezwykle zapach, który pozostawał na ubraniach. Późniejsi eksperci uważali, że ten specyficzny zapach mógł być związany z cechami jego skóry, ponieważ opisy wskazują, że Aleksander był niezwykle blady, a jednocześnie miał różową cerę. Inni uważają, że to tylko jedna z legend związanych z jego osobą, mających czynić go jeszcze bardziej boskim.

3. Nazwał wiele miast swoim imieniem – a jedno imieniem swojego konia.

Aleksander założył dziesiątki miast, z których wiele nazwał swoim imieniem. Większość z nich powstała z baz wojskowych, które założył podczas podbojów. Wiele z nich nadal prosperowało po jego śmierci, a licząca prawie 6 milionów mieszkańców Aleksandria w Egipcie do dziś nosi jego imię. Jednak w dzisiejszym Pakistanie istnieje miasto (Bukefala), które nazwał nie swoim imieniem, ale imieniem swojego ukochanego konia, Bucefała, który zginął w bitwie. Aleksander otrzymał tego konia w wieku dziesięciu lat, ponieważ nikt inny nie potrafił go oswoić. Bucefał towarzyszył Aleksandrowi aż do Indii, gdzie ostatecznie odniósł śmiertelną ranę.

4. Posłużył się „skrzydlatymi” ludźmi, aby zdobyć fortecę, a następnie zakochał się od pierwszego wejrzenia.

Według legendy Aleksander opanował niezdobytą fortecę na Skale Sogdiańskiej, położoną na terenie dzisiejszego Uzbekistanu, bez bitwy i z pomocą zaledwie kilkuset ludzi. Aleksander rozkazał swoim 300 ludziom wspiąć się na skałę, na której zbudowano twierdzę, używając kołków i lin, a następnie machać kawałkami płótna, jakby były skrzydłami. Obrońcy twierdzy byli tak przerażeni widokiem „skrzydlatych” ludzi, że natychmiast się poddali. Kiedy zdobywca przeglądał jeńców, zobaczył Roksanę, nastoletnią córkę baktryjskiego szlachcica, i natychmiast się w niej zakochał. Według Macedończyków była najpiękniejszą kobietą w Azji – tylko żona króla Dariusza była od niej ładniejsza – więc zrozumiałe jest, że Aleksander zakochał się po uszy. Później Roksana urodziła mu syna, któremu nadano imię Aleksander IV, kilka miesięcy po śmierci władcy.

5. Prawdopodobnie zapił się na śmierć

Historycy spierają się o to, ale swobodnie interpretując, Aleksander zapił się na śmierć. Zdobywca był pijakiem, który świętował swoje sukcesy hucznymi przyjęciami, na których wino lało się strumieniami. Jego niekończące się kampanie i ciągłe spożywanie alkoholu całkowicie osłabiły jego organizm, czyniąc go znacznie bardziej podatnym na choroby szalejące na Wschodzie, takie jak malaria i tyfus. Nawet po zachorowaniu w Babilonie nie przestał pić, co niewiele pomogło jego stanowi. Gorączka Aleksandra gwałtownie rosła, w końcu stracił przytomność i zmarł. Miał 33 lata. Na wieść o jego śmierci Macedończycy wpadli w rozpacz, wielu ogoliło głowy, a według niektórych źródeł nawet zagłodzili się na śmierć. Ciało Aleksandra umieszczono w złotym sarkofagu wypełnionym miodem, aby zachować je w najlepszym stanie.

Aleksander Wielki wywarł ogromny wpływ na historię. Stworzył rozległy świat hellenistyczny, szerzył kulturę grecką, budował miasta i sieci handlowe, a dzięki swoim legendarnym umiejętnościom wojskowym dał początek późniejszym imperiom. Trzyodcinkowy dokument „Aleksander Wielki: legendarny zdobywca” emitowany na kanale Polsat Viasat History przedstawia nie tylko legendę, ale przede wszystkim człowieka. Premiera w poniedziałek 5 stycznia o 22:00.

Zapraszamy na arcyciekawą podróż w czasie: specjalny blok programów poświęconych cudom starożytnego Egiptu wyłącznie na kanale Polsat Viasat History. Będziemy świadkami historycznych wydarzeń dzięki takim programom, jak „Tajemnice Sakkary”, „Tajemnica grobowca Kleopatry” czy „Zaginione piramidy Egiptu”. Nie możemy także przeoczyć premier— programów takich jak „Piramidy w Gizie: sięgnąć do gwiazd”, z którego dowiemy się, jak słynne piramidy kryją w sobie tajemnice kosmosu, czy „Abu Simbel: świątynie nad Nilem”, który opowie o historii powstania dwóch słynnych egipskich świątyń. Przygotujmy się na dużą dawkę egiptologii!

Emancypacja kobiet dokonała się na szeroką skalę głównie w XIX i XX wieku. Nie oznacza to bynajmniej, że wcześniej kobiety nie pełniły najbardziej kluczowych, w tym nawet królewskich ról. Dziś przyglądamy się właśnie jednym z najznamienitszych kobiet w historii – tym, które zasiadały na tronach.

Zapomniana władczyni Egiptu

Czytając o historii Egiptu bardzo często natrafiamy na nazwiska męskich władców, w tym faraonów Ramzesa II, Tutenchamona czy Cheopsa. Uważni historycy pamiętają jednak o tym, by pisać i mówić także o kobietach, które odegrały kluczową rolę w czasach starożytnego Egiptu.  

Należała do nich m. in. władczyni Hatszepsut. Jej imię oznaczało dokładnie „pierwszą z dostojnych kobiet” i wydaje się, że w swoim życiu postępowała właśnie według nadanego jej przydomka. Lata jej panowania nie są pewne, ale wiadomo, że jako faraon była ona doskonałym strategiem. Ponadto za jej czasów w Egipcie wzniesiono wiele ważnych budowli.

Mimo tego, przez wiele lat była ona zapomniana, a jej imię wymazano z kart historii. Zdecydowanie częściej wspominano o Kleopatrze czy Nefretete. Szczęśliwie, dzięki pracom archeologów i badaczy, udało się przypomnieć o jej ważnej dziejowej roli.

Pierwsza polska królowa

Rycheza, żona Mieszka II Lamberta, uważana jest za pierwszą polską królową. Król i królowa zostali koronowani w 1025 roku. Co ciekawe, przez lata władczyni była uważana za zdrajczynię. Czemu tak się stało? Zarzucano jej obłudę i przekazanie korony cesarzowi Konradowi II tylko w imię własnych interesów. W rzeczywistości synowa Bolesława Chrobrego chciała chronić koronę i dzięki niej Polska miała szansę przetrwać.

Królowa symbolem epoki

Królowa Wiktoria panowała nad Wielką Brytanią przez 64 lata. Był to rekordowy wynik, a Wiktoria została pod tym względem „zdetronizowana” dopiero przez Elżbietę II. Jednak nie tylko długość panowania wyróżnia okresy rządów XIX-wiecznej władczyni. 

Lata panowania królowej Wiktorii były przede wszystkim czasem świetności Imperium Brytyjskiego – nastąpił wówczas rozwój przemysłu, gospodarki i znaczący wpływ zysków z brytyjskich kolonii. I choć zdaniem części historyków był to też czas wyraźnych nierówności społecznych, bez wątpienia epoka kojarzona jest przede wszystkim z progresem i udanymi rządami.

Na serial dokumentalny „Królowe, które zmieniły świat” na Polsat Viasat History zapraszamy od 12 grudnia we wtorki o 21:00. Więcej o królowych starożytnego Egiptu przeczytacie w naszym artykule tutaj.


Autor: Zuzanna Pęksa

Choć mogłoby się wydawać, że dzieciństwo Adolfa Hitlera i jego młodość raczej nie sprzyjały późniejszemu dojściu do władzy, stało się jednak całkiem inaczej. Roztoczył on całkowitą dyktaturę nad III Rzeszą i większością Europy. Kres jego zbrodniom położyła dopiero przegrana Niemców w II wojnie światowej. Były jednak momenty w życiu dyktatora, w czasie których był on o włos od porażki już znacznie wcześniej. 

Trudne dzieciństwo

Wczesne lata Adolfa Hitlera bez wątpienia nie były łatwe. Historia mówi, że jego matka była nadopiekuńcza, ojciec zaś wręcz przeciwnie – zachowywał się, jakby sam miał zadatki na dyktatora. Budził w późniejszym przywódcy III Rzeszy głównie strach i posłuszeństwo. 

Alois Hitler nie unikał także kar cielesnych. Podobno pewnego razu pobił młodego Adolfa tak, że obawiał się, iż go zabił. Gdyby tak się stało, historia XX wieku wyglądałaby całkiem inaczej. Późniejszy przywódca faszystów miał jednak sporo szczęścia w nieszczęściu – przetrwał wszystkie kary Aloisa, chociaż może właśnie z ich powodu wyrósł na socjopatę.

Uboga młodość

Nastoletnie lata Adolfa Hitlera i jego wczesna młodość raczej nie zapowiadały, że oto w dorosłość wkracza przywódca faszystowskich Niemiec. Jako nastolatek średnio radził sobie w szkole i szybko zakończył edukację, bywało, że żył na skraju ubóstwa. Gdyby miał większy talent, być może zamiast dyktatorem, zostałby znanym malarzem. Jednak namalowane przez niego obrazy z kulejącą perspektywą z pewnością zostałyby szybko zapomniane, gdyby ich autorem nie był Hitler. Ominęła go zatem kariera artysty. 

Main Kampf

Jeśli ktoś myśli, że Hitler zdecydował się dokonać inwazji na Polskę, zagłady Żydów i wielomilionowego ludobójstwa, tylko dla pieniędzy, może być pewien, że ta motywacja wcale nie była najważniejsza. Adolf wcale nie musiał zostawać okrutnym führerem, ponieważ książka, którą napisał („Main Kampf”) zapewniła mu pozycję milionera. C

o prawda dopiero jako przywódca III Rzeszy mógł skorzystać z uprzywilejowania, jakim było zwolnienie z płacenia podatku od sprzedaży książki czy nakazanie obywatelom jej zakupu, ale i tak nakład tego wątpliwego „dzieła” był solidny. 

Na 1. sezon serialu dokumentalnego „Hitler i jego władza” na Polsat Viasat History zapraszamy w soboty od 4 listopada o 21:00. Zainteresowanym tematyką II wojny światowej polecamy nasz artykuł „Hitler: odliczanie do wielkiego konfliktu”.


Autor: Zuzanna Pęksa

Może się wydawać, że niektóre cywilizacje mają na tyle ugruntowane pozycje, że nic im nie zagraża. Historia jednak pokazuje, że w życiu nie ma nic pewnego. Drugi sezon serialu dokumentalnego „Starożytna apokalipsa” na Polsat Viasat History omawia upadki znanych cywilizacji oraz analizuje, jak do nich doszło.

Kultura minojska

Kultura minojska to jedna z najstarszych cywilizacji z czasów epoki brązu. Jej rozwój rozpoczął się około 3 000 roku p. n. e. w rejonie Morza Śródziemnego. Opierała się w znacznej mierze na handlu z innymi rejonami (w tym między innymi państwami znad Morza Egejskiego i z Bliskiego Wschodu). Do dziś zachowało się wiele starożytnych artefaktów z tamtych czasów. Należą do nich między innymi: ceramiczne amfory, dysk z Fajstos, czy naścienne freski. 

Co takiego zaszło, że kultura minojska przeszła do historii? Początkiem upadku cywilizacji znad Morza Śródziemnego były katastrofy naturalne, a dokładnie wybuch wulkanu na dzisiejszej Wyspie Santorini i trzęsienie ziemi. Osłabiony region był łatwym celem dla najazdu Mykeńczyków, co tylko dopełniło tej starożytnej apokalipsy. 

Wyspa Rapa Nui

Wyspa Rapa Nui na Oceanie Spokojnym, niektórym lepiej znana pod nazwą Wyspy Wielkanocnej, to miejsce kojarzone przede wszystkim ze względu na pełne tajemnic kamienne rzeźby. Rdzenną ludnością zamieszkującą wyspę jest lud Rapa Nui, którego przodkowie przybyli na te tereny około V wieku n. e. To właśnie oni wznieśli kamienne posągi (Moai), posługiwali się własnym językiem oraz mieli własną kulturę, której elementem był m. in. tradycyjny taniec.

Co wywołało starożytną apokalipsę na Wyspie Rapa Nui? Wpływ na to miały między innymi wewnętrzne spory. Upadku cywilizacji dopełniło zniewolenie rdzennej ludności i wysłanie jej do Peru.

Imperium Azteków

Imperium Azteków zostało stworzone przez lud Mexiców na terenie dzisiejszego Meksyku. Ta grupa etniczna również posiadała swoją kulturę, w tym język. Najwięcej o historii  Azteków dowiadujemy się z dawnych tekstów, spisanych zarówno przez rdzenną ludność jak i jej późniejszych najeźdźców – Hiszpanów.

O starożytnej apokalipsie, jaka dotknęła Imperium Azteków, mówi się, że nastąpiła niemal z dnia na dzień. Dokonali jej właśnie Hiszpanie (pod wodzą Hernána Cortésa). 

Na 2. sezon serialu dokumentalnego „Starożytna apokalipsa” na Polsat Viasat History zapraszamy od 16 listopada w czwartki o 21:00. Więcej o upadkach starożytnych cywilizacji przeczytacie w naszym artykule na ten temat.


Autorka tekstu: Zuzanna Pęksa

Egipt nie bez powodu kusi jako jedna z popularniejszych turystycznych destynacji. To wymarzone miejsce nie tylko dla wielbicieli słonecznych kąpieli, ale też przede wszystkim dla pasjonatów historii. Niejeden szanujący się archeolog był tam wiele razy, mimo tego wciąż pozostało wiele tajemnic do odkrycia. Październik na Polsat Viasat History upłynie właśnie pod znakiem historii Egiptu. To dlatego przygotowaliśmy dla Was trochę ciekawostek historycznych związanych z tym krajem. 

Gdzie pochowana jest Kleopatra?

Choć może trudno w to uwierzyć, do dziś nie jest znane miejsce spoczynku jednej z najbardziej legendarnych kobiet w dziejach. Choć o samej Kleopatrze wiemy bardzo dużo (co prawda pewne wątki jej życia, jak na przykład przyczyna śmierci, nie są pewne), to, co dziś najważniejsze z perspektywy archeologów i historyków, pozostaje nieodgadnione. Istnieje kilka teorii co do miejsca pochówku słynnej władczyni, jedno jest jednak pewne – być może to, że nadal nie zostało ono odnalezione sprawiło, że nie grób nie został splądrowany, jak to często miało miejsce w przypadku grobowców faraonów. 

Jak złamano kod hieroglifów?

W jednym z naszych artykułów już o tym pisaliśmy, warto jednak przypomnieć temat. Dla przeciętnego zjadacza chleba, hieroglify wciąż wyglądają jak zbiór pełnych tajemnic znaczków. Dla badaczy i ekspertów są już jednak jasne, dzięki czemu możemy odczytać zabytkowe kamienne tablice. Zawdzięczamy to młodemu francuskiemu badaczowi o nazwisku Jean-François Champollion. Bez wątpienia rozszyfrowanie tajemnicy hieroglifów ułatwiło naukowcowi to, że był od wyjątkowym poliglotą – znał aż 16 języków. Takie zdolności językowe, musiały być przydatne! 

Skarby Tutanchamona

Grobowiec Tutanchamona jest bez wątpienia jednym najbardziej znanych i to nie bez powodu. Przede wszystkim pochowano tam jednego z najsłynniejszych faraonów, a ponadto miejsce jego pochówku skrywało w sobie szereg skarbów. Ponieważ główna komora grobowa była dobrze ukryta, nie padła ofiarą szabrowników. Poza standardowymi artefaktami, schowano tam między innymi wykonane ze złota sandały, czy starożytną grę planszową. 

Jak widać starożytny Egipt wciąż kryje w sobie wiele sekretów. Dzięki cyklowi dotyczącemu historii tego kraju, poznacie ich jeszcze więcej. Na cykl Polsat Viasat History zapraszamy w każdy październikowy wtorek o 21:00.


Autor: Zuzanna Pęksa

Chiny to kraj z historią sięgającą ponad 2 000 lat. To wtedy rozpoczęły się procesy upaństwowienia, które doprowadziły do powstania jednej z potęg w dziedzinie rozwoju gospodarczego. Dziś przyglądamy się ostatnim dwóm wiekom w tym kraju, a dokładnie ważnym postaciom, które działały wówczas na politycznej arenie Chin. 

Cesarzowa Cixi (1835-1908)

Cixi nazywana jest przez historyków również Cesarzową Wdową. Początkowo była jedną z kilku nałożnic władcy, później jednak awansowała na główną żonę cesarza chińskiego Xianfenga. Jej rola wzrosła między innymi dlatego, że pierwsza żona władcy nie była w stanie dać mu dziedzica. Cixi urodziła późniejszego cesarza Tongzhi, dzięki czemu stała się małżonką numer jeden. 

Po śmierci męża, od 1861 przez lata sprawowała faktyczną władzę nad Chinami. Najpierw robiła to w imieniu małoletniego syna, potem (najprawdopodobniej) pozbawiła go życia, by nadal kierować cesarstwem chińskim. Podkreśla się jej rolę w zakresie chińskiej edukacji – pod koniec życia pozwoliła na otwarcie szkół oraz zrobiła wiele w dziedzinie propagowania chińskiej kultury.

Puyi (1906-1967)

Aisin Gioro Puyi był ostatnim cesarzem chińskim. Na tron został wyniesiony w wieku zaledwie dwóch lat, po śmierci cesarzowej Cixi. Nadano mu wówczas imię Xuantong, jednak władanie mężczyzny nie trwało długo. Miał zaledwie sześć lat, gdy Chinami zaczął rządzić pierwszy prezydent,  Sun Jat-sen. Przekazanie władzy odbyło się w sposób bezkrwawy, a małemu Puyi przyobiecano dobre traktowanie. W dorosłym życiu przez lata znajdował się w radzieckiej niewoli, później żył jak zwykły obywatel (był między innymi ogrodnikiem i archiwistą).

Mao Tse Tung (1893-1976)

Gdyby stworzyć listę najkrwawszych dyktatorów na świecie, Mao Tse Tung z pewnością miałby na niej swoje mało zaszczytne miejsce. Rządził on Chinami przez kilkadziesiąt lat, a jego dyktatura zyskała nawet własną nazwę – maoizm. 

Mao w swoich pierwszych działaniach odnosił się do rewolucjonizmu, idei liberalizmu, a nawet feminizmu. Pochodził z chłopskiej rodziny, ale nauka odegrała w jego życiu ważną rolę. Do lat 50. XX wieku jednym z jego największych sojuszników był Józef Stalin, zaś sam Mao Tse Tung w historii zapisał się krwawymi zgłoskami. Według ekspertów odpowiadał on za śmierć nawet 70 milionów osób, co czyni go jednym z największych zbrodniarzy w dziejach.

Na dwuodcinkowy serial dokumentalny „Chiny: historia i współczesność” (s. 1) na Polsat Viasat History zapraszamy w środę 18 października o 21:00. Więcej na temat programu przeczytacie tutaj.


Autor tekstu: Zuzanna Pęksa

Kleopatra jest bodaj jedną z najsłynniejszych postaci starożytnego Egiptu – jej siła, styl rządzenia i nienaganny styl, do dziś fascynują ekspertów. Co zaskakujące, wciąż nie wiadomo, gdzie znajduje się jej grobowiec. Dla archeologów to wielka zagwozdka i wyzwanie. Dla fanów historii Egiptu – bez wątpienia spore rozczarowanie.

Nowe technologie

Oczywiście prace egiptologów postępują krok po kroku i nadzieje na odnalezienia grobowca Kleopatry wrastają z każdym miesiącem. Pomocne są między innymi najnowsze wykorzystywane przez badaczy urządzenia, takie jak na przykład specjalne radary. Wciąż jednak bardziej przybliżają nas do miejsca pochówku Kleopatry i Marka Antoniusza, niż dają nam gwarancję na zalezienie ich miejsca pochówku.

Skąd ta tajemnica?

Skądinąd jest to wielka zagadka, że znamy miejsca pochówku takich osób jak Tutenchamon, kolejni Ramzesi, czy Neferetiti (nie umniejszając oczywiście ich roli w historii), a nie wiemy, gdzie pochowano Kleopatrę i Marka Aureliusza. Być może grobowiec został ukryty, by nie został splądrowany i okradziony? Być może sytuacja jest tak tajemnicza, jak śmierć samej Kleopatry, która doprowadziła do swego samobójstwa, poprzez zaatakowanie jej przez węża? Zagadek i tajemnic jest tu bez wątpienia bez liku.

Kilka teorii

W 2022 roku ogłoszono istnienie tunelu (pod grobowcem Ozyrysa), na którego końcu miałyby znajdować się właśnie doczesne szczątki ostatniej w faraonek Egiptu. Badacz ocenił szanse niezbyt optymistyczne (na 1%), nie przywiązywałabym się zatem za bardzo do jego teorii. Próby odnalezienia miejsca spoczynku faraonki i Marka Antoniusza poruszył nawet samego Szekspira, który też zastanawiał się, gdzież to może być! 

Kwestia samego Antoniusza może być nieco prostsza – być może jego ciało zostało skremowane, dzięki czemu zajęło mniej miejsca i trudniej je znaleźć. Wg bodaj największej liczby teorii, rzymski wódz Oktawian August pozwolił na wspólnych pochówek pary w Aleksandrii. Gdzie on jednak nastąpił? Tego nie wiemy dziś. 

Szukasz ciekawego serialu dokumentalnego na temat Kleopatry? Na coraz dłuższe wieczory polecamy program „Tajemnica grobowca Kleopatry” (od 3 października o 21:00 w każdy wtorek na Polsat Viasat History). Jeśli uwielbiasz historię starożytnego Egiptu, zachęcamy do przeczytania artykułu „Królowe starożytnego Egiptu: dowiedz się więcej o słynnych władczyniach.”.


Autor: Zuzanna Pęksa

Określenie „Dziki Zachód” zostało spopularyzowane głównie dzięki westernom, które rozgrywały się w XIX i na początku XX wieku na zachodzie Stanów Zjednoczonych. Ile w nich fikcji historycznej, a ile faktów i wydarzeń historycznych? Jak w rzeczywistości wyglądały realia tamtych lat?

Początkowo na zachodzie USA mieszkała ludność rdzenna Ameryki Północnej – pierwsze narody, które przybyły na kontynent, zasiedliły najpierw jego wschodnie wybrzeże. Stopniowo osiedleńcy zagarniali dla siebie coraz większe terytoria, co powodowało konflikty z ludnością rdzenną i to właśnie jej dotyczy najwięcej mitów.

Fałszywy obraz

Popularne westerny (zarówno te w formie książek, jak i filmów) często przedstawiały ludność rdzenną ameryki, jako okrutną, bezwzględną i nie mającą litości w krwawej walce. Przez lata pomijane było to, że Indianie tak naprawdę musieli bronić się przed najeźdźcami. 

Naturalny krajobraz sprawiał, że rdzenni Amerykanie utrzymywali się głównie z łowiectwa i zbieractwa. Mieli swoją kulturę, wierzenia i języki, zaś przedstawiciele pierwszych narodów, którzy pojawili się w późniejszych Stanach, bynajmniej nie byli pierwszymi na tamtych terenach. 

Dopiero po latach, dzięki staraniom badaczy i historyków, prześladowania ludności rdzennej nazwano po imieniu. Oficjalnie uznano, że Indianie byli usuwani z terenów, na których żyli od tysiącleci, mordowani z rasistowskich pobudek i przymuszani do zmiany wiary, kultury i języka. 

Prawdziwi kowboje

W filmach zazwyczaj kowboje mają białą skórę, są przystojni, zadbani i wystylizowani. Rzeczywistość wyglądała jednak całkiem inaczej. Przede wszystkim mniej więcej co czwarty kowboj miał ciemną skórę. Dodatkowo region Dzikiego Zachodu był prawdziwym tyglem kulturowym. Wśród jego mieszkańców znajdowali się między innymi Niemcy, Skandynawowie, Turcy, Francuzi, a nawet Polacy. Z pewnością nie byli oni aż tak wysocy, przystojni i dobrze ubrani, jak Clint Eastwood na planie „Dobry, zły, brzydki”, czy John Wayne w „Rio Bravo”. 

Najwięcej mitów dotyczy bodaj broni, której mieli rzekomo używać najczęściej mieszkańcy Dzikiego Zachodu. Kto z nas nie kojarzy wizerunku kowboja z nisko zawieszoną kaburą i utkwionym w niej rewolwerem. Według badaczy historii, ten rodzaj broni nie był wcale najpopularniejszy. Korzystano także z małych (łatwiejszych do ukrycia) pistoletów, „modne” były także strzelby. Dodatkowo, zdaniem ekspertów, pojedynki jeden na jeden spopularyzowane przez Hollywood nie były aż tak częste, jak mogłoby się wydawać. 

Jak widać, między historią a pop-kulturą przez lata istniał spory rozdźwięk. W przypadku rdzennej ludności i powtarzanych na jej temat mitów oraz bagatelizowanych krzywd, dojście do prawdy pozwoliło w jakimś stopniu oddać jej sprawiedliwość.  

Premiera 1. sezonu serialu dokumentalnego „Dziki Zachód” już w piątek 22 września o 21:00 na Polsat Viasat History. 


Autor: Zuzanna Pęksa

Iznik to miejscowość w Turcji położona nad jeziorem o tej samej nazwie. Miasto w czasach starożytności i średniowiecza nazywało się Niceą. Jak się okazało, to jedno z największych jezior w kraju, skrywało w sobie architektoniczny sekret, który stał się badawczą perełką dla archeologów, historyków i innych badaczy dziejów.

Podwodne odkrycie archeologiczne

Dziś Iznik to przede wszystkim atrakcyjna miejscowość turystyczna. Także mieszkańcy Polski chętnie wybierają Turcję jako miejsce swoich wojaży, a w Iznik mogą nie tylko zażyć kąpieli i kupić piękną ceramikę. To właśnie tam można także zbliżyć się w wyjątkowy sposób do historii Cesarstwa Rzymskiego. 

Mówi się, że wielu wynalazków dokonano przez przypadek. Nie inaczej jest z wielkimi odkryciami archeologicznymi. W 2014 nad wspomnianym regionem Turcji latał samolot, wykonujący zdjęcia lotnicze. Wszystko po to, by ułatwić inwentaryzację tamtejszych zabytków historycznych. 

Jakież musiało być zdziwienie ekspertów, gdy na fotografiach zobaczyli, że znajdujące się zaledwie 20 metrów od brzegu kamienie, to tak naprawdę… ruiny starożytnej bazyliki. Trzynawowy budynek został najpewniej wybudowany w IV wieku naszej ery. Chrześcijański obiekt przestaje dziwić, gdy przypomnimy sobie, że wtedy to region przynależał do Rzymu, a dodatkowo istniał powód wybudowania świątyni. 

Upamiętnienie świętego

To właśnie w niegdysiejszej Nicei odbyły się dwa sobory – w 325 i 787. Pierwszy z nich zgromadził około 300 biskupów i miał duże znaczenie dla dzisiejszego kościoła. To właśnie wtedy zdefiniowano rolę Jezusa Chrystusa w odpowiedzi na postulaty arian, którzy uważali, że należy odrzucić doktrynę o trójcy świętej. Historycy wierzą, że świątynia, której ruiny odnaleziono w Iznik została wybudowana właśnie po pierwszym soborze nicejskim, jako wyraz czci dla zmarłego śmiercią męczeńską św. Neophytosa. Wieść niesie, że zginał on właśnie u brzegu jeziora. 

Jak doszło do zniszczenia bazyliki? Archeologowie uważają, że mogło do tego dojść w XVIII wieku, kiedy to w tamtym regionie miało miejsce trzęsienie ziemi – jedno z wielu, które często nawiedzają ten region. Później nie zdecydowano się jej odbudować. 

Na program „Tajemnice Jeziora Iznik” na Polsat Viasat History zapraszamy w niedzielę 3 września o 21:00. Wielbicielom odkryć archeologicznych polecamy także nasz artykuł „Grobowiec Tutanchamona i jego największe skarby”.


Autor tekstu: Zuzanna Pęksa

II wojna światowa to nie tylko dziesiątki milionów ofiar śmiertelnych, ale także kilkanaście milionów robotników przymusowych, którzy od 1939 roku świadczyli pracę na terenie Niemiec. Obowiązek, który początkowo dotyczył tylko dorosłych, został później poszerzony przez nazistów także o osoby od 14. roku życia. Proceder był jawnym łamaniem praw człowieka.

Zastępstwo za żołnierzy na froncie

W czasie, gdy Niemcy zostali oddelegowani na front, III Rzesza borykała się z poważnym niedoborem siły roboczej. To dlatego już na początku września 1939 powołano pierwszy urząd pracy – Arbeitsamt na okupowanym terenie (w Rybniku). Z czasem sieć urzędów stopniowo się rozrastała, werbując coraz więcej osób przebywających pod okupacją Niemiec.

Wykorzystanie propagandy

Przekonanie ludności, by pracowała w III Rzeszy, nie było prostym zadaniem. Początkowo Hitler próbował wykorzystać do tego narzędzia propagandy, w tym między innymi plakaty propagandowe. Gdy to nie przyniosło oczekiwanych skutków, sięgnięto do bezpośredniego przymusu i zaczęto organizować łapanki.

Obowiązki zamiast praw

Jednym z najważniejszych dowodów na to, jak w czasie robót przymusowych łamano prawa człowieka, są bez wątpienia relacje osób, które zostały na nie wysłane. Historycy przeprowadzili wiele rozmów, ze świadkami tamtych wydarzeń.  Według ekspertów, mieszkańcy państwa Polskiego, którzy stanowili jedną z najliczniejszych grup robotników przymusowych, byli jednocześnie traktowani najgorzej. Nie obowiązywało ich niemieckie prawo pracy, a jedynie nałożone przez nazistów liczne restrykcje.

Polacy pracowali za niższą stawkę niż Niemcy, mieli dłuższy dzień pracy i nie otrzymywali wyższego wynagrodzenia za pracę w niedziele i święta. Nie respektowano praw ciężarnych, prawa do urlopu, a nawet zakazywano ludziom wykonywania telefonów, czy wychodzenia z domu poza wyznaczonym do tego czasem. 

Oprócz ludności cywilnej, do robót werbowano także jeńców wojennych. Choć nie pozwalało na to prawo międzynarodowe, decydenci III Rzeszy ignorowali wszelkie zasady. Plakaty propagandowe pokazywały zatem dostatek, radość i wolny wybór, rzeczywistość była jednak całkiem inna. 

Na serial dokumentalny „Pracując dla wroga” Polsat Viasat History zaprasza w poniedziałki o 21:00 (od 14 sierpnia).  Zainteresowanym konfliktami zbrojnymi, polecamy nasz artykuł „Największe oszustwa II wojny światowej: jak wprowadzano w błąd III Rzeszę?”.


Autor: Zuzanna Pęksa

Dawne szlaki handlowe to prawdziwa gratka dla wielbicieli skarbów, wyjątkowych artefaktów i kosztowności. Ich historia jest osnuta wieloma tajemnicami i niemal błyszczy od bogactw. Jakie to szlaki i jakie kryły sekrety? Przekonajmy się!

Jedwabny szlak – Chiny

Słynny jedwabny szlak łączył Chiny z Bliskim Wschodem i Europą. Nim odkryto drogę morską do Chin, to właśnie ta imponująca, licząca 12 tysięcy kilometrów trasa lądowa, była głównym szlakiem handlowym pozwalającym na wymianę dóbr między tymi odległymi rejonami. 

Jak wskazuje sama nazwa, przewożono tamtędy jedwab, ale oczywiście nie tylko. Wśród drogocennych dóbr transportowanych tą trasą znajdowały się prawdziwe skarby takie jak: złoto, biżuteria jadeitowa i kamienie szlachetne. Kontakt między kontynentami sprawił, że dotarły do nas urządzenia skonstruowane przez dalekowschodnich wynalazców, takie jak kompas czy mechaniczny zegar. 

Szlak bursztynowy

Ten szlak handlowy przebiegał między krajami basenu Morza Śródziemnego, a państwami położonymi nad Morzem Bałtyckim. Bursztyn od dawien dawna stanowił przedmiot wymiany, działo się to głównie za sprawą Celtów. Wyprawy po ten surowiec rozpoczęły się w I w n. e., jednak początkowo przybysze z południa nie mieli jak dotrzeć nad Bałtyk i korzystali właśnie z pośrednictwa Celtów. Później, gdy szlak biegł przez państwa nadbałtyckie, dostęp do cennej, zastygniętej żywicy, stał się łatwiejszy.  

Polski wątek

Jeden z ważnych historycznych szlaków handlowych łączył ze sobą należące do I Rzeczpospolitej kluczowe miasta – Wilno i Kraków. Zwany był Wielkim Gościńcem Litewskim. Na szlak składały się między innymi stacje pocztowe i gościńce, w których mogli przenocować podróżujący tą trasą magnaci, posłowie, a nawet królowie! 

2. sezon serialu dokumentalnego „Wyprawa po skarby z Bettany Hughes” oglądać będzie można na Polsat Viasat History od 18 sierpnia w piątki o 21:00. Więcej o historycznych sekretach badanych przez znaną ekspertkę przeczytacie w naszym artykule „Głosy umarłych: Bettany Hughes odkrywa niepokojące tajemnice przeszłości”


Autor: Zuzanna Pęksa